Sức sống của lượn then tứ quý trong đời sống của người miền Đông

Lượn then tứ quý có nguồn gốc từ cuộc sống lao động, sản xuất hàng ngày của người dân, gần gũi, gắn bó mật thiết với tập quán sinh hoạt của người Tày ở các huyện miền Đông. Do vậy, then tứ quý có lịch sử hình thành và phát triển lâu đời và có sức sống trường tồn trong đời sống của người lao động.


             Các nghệ nhân ở các huyện Trà Lĩnh, Trùng Khánh hát lượn then tứ quý.

Từ một hình thức văn nghệ dân gian của người dân lao động, cùng với sự sáng tạo, chỉnh sửa của nhiều thế hệ nghệ nhân, theo dòng thời gian, lượn then tứ quý ngày càng được hoàn thiện, có bố cục chặt chẽ, câu từ tinh tế, vần điệu chắt lọc để trở thành một loại hình văn nghệ hấp dẫn có giá trị nghệ thuật cao.


Lượn then tứ quý là loại hình sinh hoạt văn nghệ có thể hát từ hai người trở lên hoặc tập thể từ các nhóm nhỏ đến trình diễn trước đông đảo công chúng.

Trong những câu hát, con người luôn có hoài bão vươn tới cái hay, cái đẹp, cái thanh tao của cuộc sống. Lối hát giao duyên thể hiện tinh thần lạc quan, yêu đời, tình yêu trai gái lãng mạn. Chất trí tuệ, giàu tư tưởng tình cảm trong những câu lượn then tứ quý bổ sung cho nền văn hóa dân gian thêm phong phú, đậm đà bản sắc. Từ việc miêu tả thời tiết bốn mùa, các loài vật đặc trưng của từng mùa để gửi gắm trong đó tình yêu thiên nhiên, tình cảm đôi lứa. Từ thực tế cuộc sống, những câu nói chân thành, chất phác được đưa vào những câu hát lượn then tứ quý, thể hiện những cái hay, tinh tuý trong ứng xử giao tiếp được kết tinh, chắt lọc từ cuộc sống hằng ngày.


Làn điệu then tứ quý vẫn được các cộng đồng người Tày nâng niu, giữ gìn trng đời sống hiện nay.

Trong đời sống đương đại, làn điệu then tứ quý vẫn được các cộng đồng người Tày nâng niu, giữ gìn. Đây là loại hình sinh hoạt văn nghệ không đòi hỏi cầu kỳ về không gian, thời gian, hoàn cảnh diễn xướng, không cần đến nhạc cụ, đạo cụ, trang phục phức tạp, có thể hát từ hai người trở lên hoặc tập thể từ các nhóm nhỏ đến trình diễn trước đông đảo công chúng… Do vậy, thể loại dân ca này dễ tiếp nhận và phổ biến, có sức lan tỏa và ảnh hưởng mạnh trong cộng đồng.

Những nghệ nhân dân gian ở các huyện miền Đông biết hát then tứ quý từ năm lên 18 tuổi đôi mươi. Từ việc nghe mẹ, nghe người già trong làng hát thế là thuộc theo cho đến bây giờ. Theo các nghệ nhân hát then tứ quý, ngày xưa nam thanh nữ tú hát lượn then tứ quý thì không được đứng gần nhau hát và nhìn mặt nhau, mà phải đứng cách nhau một bức vách. Một người ở trong hát, người kia ở ngoài hát, chỉ được nghe giọng hát của nhau, nếu thấy yêu giọng hát của nhau, thấy mến nhau thì mới được xem mặt để hát tìm hiểu nhau.


Dù cuộc sống ngày càng hiện đại thế nhưng làn điệu lượn then tứ quý vẫn được những người dân lao động giữ gìn và truyền dạy để làn điệu ấy không bị mai một .

Then tứ quý khác với các thể loại lượn then khác đó là những bài hát theo mùa đã được sáng tác sẵn, có rất nhiều câu hát. Để có thể thuộc được hàng  trăm câu hát mà không bị nhầm lẫn và truyền tải được cảm xúc, các thế hệ ngày xưa chỉ có cách nghe nhiều thành quen tai và thuộc. Ngày nay, một số nghệ nhân dân gian đã ghi chép lại những bài hát, câu hát thành sách để lưu giữ và truyền lại cho các thế hệ sau.

Theo caobangtv.vn